Umowy kredytowe indeksowane lub denominowane do franka szwajcarskiego (CHF), które przez lata cieszyły się znaczną popularnością wśród kredytobiorców w Polsce, stały się przedmiotem licznych postępowań sądowych. Gwałtowne zmiany kursów walutowych oraz wzrost wysokości rat kredytowych doprowadziły wielu kredytobiorców do podjęcia działań zmierzających do zakwestionowania ważności zawartych umów. Wobec trudności związanych z obsługą zadłużenia coraz częściej pojawia się pytanie: czy możliwe jest zaprzestanie spłaty kredytu frankowego?
Odpowiedź na to pytanie wymaga każdorazowo analizy konkretnego stanu faktycznego i prawnego, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów oraz orzecznictwa.
Charakter prawny umów frankowych
Kredyty frankowe to umowy cywilnoprawne, w których wartość zobowiązania oraz wysokość rat uzależniona jest od zmiennych kursów walutowych – w tym przypadku franka szwajcarskiego. Pomimo ryzyka walutowego obciążającego kredytobiorcę, zasadnicza reguła wynikająca z prawa zobowiązań pozostaje niezmienna – dłużnik obowiązany jest do terminowego wykonywania świadczenia zgodnie z zawartą umową.
Skutki prawne zaniechania spłaty kredytu
Zaprzestanie regulowania zobowiązań kredytowych może skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi, takimi jak:
a) Naliczenie odsetek karnych
W przypadku nieterminowej spłaty rat, bank uprawniony jest do naliczania odsetek karnych za opóźnienie, które zazwyczaj przewyższają wysokość standardowych odsetek umownych. Tego rodzaju sankcja ma na celu zrekompensowanie wierzycielowi zwłoki w wykonaniu świadczenia pieniężnego.
b) Wszczęcie procedury windykacyjnej
Utrzymujące się opóźnienia w spłacie mogą skutkować wszczęciem przez bank postępowania windykacyjnego, polegającego na wysyłaniu wezwań do zapłaty, przekazaniu sprawy firmie windykacyjnej, a finalnie – dochodzeniu roszczeń na drodze sądowej i egzekucyjnej. W razie uzyskania tytułu wykonawczego bank może skierować sprawę do komornika sądowego.
c) Wypowiedzenie umowy kredytowej
Zgodnie z art. 75 ustawy – Prawo bankowe, wierzyciel może wypowiedzieć umowę kredytową, jeżeli dłużnik zalega z płatnościami powyżej 30 dni. Skutkiem takiego wypowiedzenia jest postawienie całego zobowiązania w stan natychmiastowej wymagalności, co może prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych dla kredytobiorcy.
d) Pogorszenie zdolności kredytowej
Nieterminowa spłata zobowiązań może również skutkować wpisem do rejestrów dłużników (np. BIK, KRD), co istotnie obniża zdolność kredytową i może utrudnić lub uniemożliwić uzyskanie finansowania w przyszłości.
Możliwość wstrzymania spłaty kredytu na czas procesu sądowego
W sytuacji, gdy kredytobiorca zdecyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego zmierzającego do stwierdzenia nieważności umowy kredytowej, możliwe jest wystąpienie do sądu z wnioskiem o zabezpieczenie roszczenia. Podstawę prawną stanowi art. 730 i nast. Kodeksu postępowania cywilnego.
a) Zabezpieczenie roszczenia poprzez zawieszenie obowiązku spłaty
W przypadku uwzględnienia wniosku o zabezpieczenie, sąd może orzec czasowe zawieszenie obowiązku spłaty rat kredytowych do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Takie rozwiązanie może mieć istotne znaczenie dla kredytobiorców znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, umożliwiając im uniknięcie dalszego zadłużania się.
b) Brak gwarancji przyznania zabezpieczenia
Należy jednak podkreślić, że przyznanie zabezpieczenia jest fakultatywne i zależne od oceny sądu. Podczas rozpoznania wniosku, sąd analizuje m.in. uprawdopodobnienie roszczenia, sytuację majątkową stron oraz proporcję dotychczas dokonanych spłat do wysokości udzielonego kapitału (tzw. nadpłata). Brak spełnienia tych przesłanek może skutkować oddaleniem wniosku, a tym samym – koniecznością dalszego regulowania rat kredytowych.
Działania alternatywne – negocjacje z bankiem
W przypadku braku możliwości uzyskania zabezpieczenia bądź niechęci do prowadzenia sporu sądowego, kredytobiorcy mogą rozważyć podjęcie negocjacji z bankiem. W ramach takich rozmów możliwe jest uzyskanie czasowego zawieszenia spłat, wydłużenia okresu kredytowania, obniżenia wysokości rat lub zawarcia ugody, co może stanowić istotną ulgę dla budżetu domowego.
Wnioski końcowe
Zaprzestanie spłaty kredytu frankowego wiąże się z poważnymi ryzykami prawnymi i finansowymi, w tym z naliczaniem odsetek, działaniami windykacyjnymi oraz wypowiedzeniem umowy kredytowej. Jednakże w przypadku poważnych wątpliwości co do ważności zawartej umowy, istnieje możliwość podjęcia działań prawnych, w tym wniesienia pozwu i wniosku o zabezpieczenie roszczenia. Kredytobiorcy powinni mieć jednak świadomość, że skuteczność tych środków zależy od wielu czynników i nie ma gwarancji uzyskania pozytywnego rozstrzygnięcia. Dlatego też każda decyzja o zaprzestaniu spłaty powinna być poprzedzona konsultacją prawną oraz analizą indywidualnych okoliczności sprawy.